
OPBOUW ONTWERPAANPAK
Zes Zaanse opgaven voor de stad
De ‘Omgevingsvisie’ beschrijft kansen voor het versterken van de stad en de dorpen. Deze kansen zijn benoemd in Zes Zaanse opgaven. Deze strategische opgaven zijn onderling sterk met elkaar verbonden. Ze komen voort uit de trends en ontwikkelingen van vandaag en morgen.
​De gemeente Zaanstad heeft zes Zaanse opgaven benoemd.
Dit zijn:
-
Kansengelijkheid: bijdragen aan een evenwichtige en rechtvaardige gemeente
-
Verstedelijking: groeien met kwaliteit
-
Duurzaamheid: klimaatneutrale, circulaire gemeente met een klimaatbestendige, groene en gezonde leefomgeving.
-
Gezondheid: zorgen voor een gezondere gemeente met minder gezondheidsverschillen.
-
Economie: werken aan en toekomstbestendige en groeiende economie met brede welvaart.
-
Veiligheid: bevorderen van de sociale- in omgevingsveiligheid en verminderen van waterrisico’s.
​
Deze vormen de basis wanneer we met de projecten in de openbare ruimte aan de slag gaan. Vanuit deze opgaven werken we aan de brede welvaart voor de Zaankanters.

HOOFDOPGAVEN
Waar versterkt het bestaande beleid elkaar, waar is synergie? Waar is strijdigheid? Een integrale visie op toekomstige openbare ruimte van de stad ontbreekt. De ‘Ontwerpaanpak Openbare Ruimte’ zorgt er voor dat er niet langer ‘probleem gestuurd’ gewerkt wordt, maar dat projecten ‘opgave gestuurd’ worden aangepakt.


11 ambities voor de openbare ruimte
De elf ambities laten zien hoe de openbare ruimte bijdraagt aan deze zes Zaanse opgaven. Het werken vanuit deze 11 ambities helpt om te komen tot een passende balans in de openbare ruimte, waarbij de mens centraal staat. Waar voldoende aandacht is voor water, groen, gezondheid, ontmoeten en verblijven.
​
Er wordt niet uitgegaan van een sectoraal perspectief op de openbare ruimte. De ‘Ontwerpaanpak Openbare Ruimte’ is een integrale ontwerpmethode, waarbij alle 11 ambities voor de openbare ruimte aan bod komen. Zo zorgen we ervoor dat de ruimtelijke projecten altijd aansluiten op de zes Zaanse opgaven.
​
De uitdaging is om samen tot een integrale afweging te komen binnen deze ambities om vervolgens toekomstbestendige keuzes te kunnen maken voor de openbare ruimte. Het werken en denken vanuit deze 11 ambities helpt bij dit proces en bij dit gesprek. Later in deze ontwerpaanpak bespreken we hoe we met deze 11 ambities aan de slag gaan in 3 stappen. Hierbij maken we eerst een waardering voor de huidige situatie (stap 1), dan gaan we wegen, keuzes maken en ambities bepalen voor de toekomst (stap 2) en pas daarna stellen we een integraal ontwerp op (stap 3).​​​
AMBITIES

​​We kiezen voor rubuuste netwerken
Om het beleid helder te kunnen bundelen zijn de netwerken op stadsniveau in beeld gebracht. Te weten:
​
• Het groen-blauwe netwerk
• Het sociale netwerk
• Het verplaatsings netwerk
• Het belevings netwerk
• Het ondergrondse netwerk
​
De gebiedsindeling is chronologisch en volgt de bouwperiodes die Zaanstad doormaakte. We onderscheiden de volgende gebiedstypen:
-
De vooroorlogse stad (tot circa 1945)
-
De wederopbouwstad ((1950 – 1970)
-
De stad van de menselijke maat (1970 – 1980)
-
De postmoderne stad (1980 – 2000)
-
De na-oorlogse bedrijventerreinen
​
Voor zowel de netwerken als de gebieden wordt een overzicht gepresenteerd van alle opgaven die hier van toepassing zijn.
STRATEGIE




We kiezen voor herkenbare gebieden
De gebiedsindeling is chronologisch en volgt de bouwperiodes die Zaanstad doormaakte. Elke onderscheiden bouwperiode is bepaald door ideeën die leefden in de maatschappij die hun weerklank kregen in de stedenbouw. We onderscheiden de volgende gebiedstypen:
​
• De vooroorlogse Stad (tot circa 1945)
• De wederopbouwstad ((1950 – 1970)
• De stad van de menselijke maat (1970 – 1980)
• De postmoderne stad (1980 – 2000)
• De na-oorlogse bedrijventerreinen
​
De stedenbouwkundige opzet van een wijk of buurt bepaalde de openbare ruimte. Bij elke stedenbouwkundige periode horen openbare ruimte typen en structuren. De openbare ruimte uit elke periode heeft eigen karakteristieken.
Zaanstad is een stad die gegroeid is uit 7 dorpen. Elk dorp maakte groei door en kent de wijken en buurten uit de onderscheiden periodes die als schillen rond de oude dorpslinten liggen. De openbare ruimte uit elke periode wordt getypeerd door kenmerken, kwaliteiten en opgaves die onderzocht zijn aan de hand van voorbeeldbuurten. Dit leidt tot gebiedsprofielen met specifieke opgaven voor de openbare ruimte per gebied.
AANPAK
Werken met het Zaanse Ruimte Kompas
Om in ruimtelijke projecten aan de slag te gaan met de 11 ambities voor de openbare ruimte introduceren we het Zaanse Ruimte Kompas. Dit helpt om in 3 stappen te komen tot een integraal en passend ontwerp voor de plek.
​​​

Stap 1: Samen waarderen huidige situatie
Alle belanghebbenden bespreken gezamenlijk hoe zij de 11 ambities waarderen in de huidige situatie. Mensen kijken dus niet alleen sectoraal vanuit hun eigen beleidsveld of vanuit hun eigen belang, iedereen kijkt als het ware door deze 11 brillen naar het gebied. De ecoloog kijkt door een mobiliteitsbril en de parkeerspecialist kijkt door een gezondheidsbril. Samen geven ze per thema een cijfer, tussen 0 en 10, voor de bestaande situatie.
​
Stap 2: Samen afwegen en ambitie bepalen voor de toekomst
Zodra het waarderingskompas is ingevuld, volgt nogmaals een ronde langs de 11 thema’s, ditmaal vanuit de gewenste ambitie voor de toekomst.
​
Op basis van de kwaliteiten en opgaven, zoals geformuleerd in de robuuste netwerken en in de gebiedsprofielen, wordt het ambitiekompas ingevuld. Hoe belangrijk vind je dat deze ruimte inclusief en toegankelijk is voor iedereen is? Hoe belangrijk vind je hier ruimte voor ontmoeten, verblijven en beleven? In gesprek met elkaar kom je er achter dat niet alles overal kan en dat er een weging gemaakt moet worden. Ook hier worden aan de 11 ambities cijfers toegekend voor de ambitie voor de toekomst.
Het Zaanse Ruimte kompas is een middel om het gesprek te voeren over de waarde van de huidige situatie en de ambities voor de herinrichting. Het kan ambtelijk, bestuurlijk en in het gesprek met de stad gebruikt worden.
​
Stap 3: Samen ontwerpen
Op basis van de opgaven en de ambities wordt een integraal ontwerp opgesteld voor de plek. Zo wordt voorkomen dat er op ontwerpniveau sectorale en arbitraire keuzes worden gemaakt. Na het opstellen van het concept ontwerp wordt deze getoetst aan het ambitiekompas en de integrale opgaven en waar nodig wordt het ontwerp aangepast of doorontwikkeld.
​


VERBINDING
De ontwerpaanpak zorgt voor verbinding​
De ontwerpaanpak zorgt voor verbinding tussen visieniveau, beleidsniveau en projectniveau. En tussen verschillende werkvelden: van klimaat tot parkeren en van gezondheid tot biodiversiteit. Het zorgt zo voor verbinding tussen schaalniveaus van de stad, voor verbinding tussen sectoraal beleid en voor verbinding tussen mensen.​​
